Manda Fikri İlk Kez Nerede Reddedildi? Osmanlı Devleti’nin I. Dünya Savaşı’ndan yenik çıkmasının ardından Anadolu’nun geleceği büyük bir belirsizliğe sürüklenmişti. Bu dönemde ortaya atılan en tartışmalı düşüncelerden biri manda ve himaye fikri oldu. Peki, Türk milletinin kaderini doğrudan ilgilendiren bu fikir ilk kez nerede ve nasıl reddedildi? Bu sorunun cevabı, Türkiye Cumhuriyeti’nin bağımsızlık temellerini anlamak açısından son derece önemlidir.
İçerik Tablosu
Manda ve Himaye Fikri Nedir?
Manda, güçlü bir devletin, siyasi ve askerî açıdan zayıf bir ülkeyi yönetmesi veya koruması anlamına gelir. I. Dünya Savaşı sonrasında bu sistem, Milletler Cemiyeti denetiminde uygulanmıştır.
Osmanlı aydınları arasında bazı çevreler:
- Ülkenin kendi başına ayakta kalamayacağını,
- Ekonomik ve askerî gücün yetersiz olduğunu,
- Büyük devletlerden birinin (özellikle ABD ya da İngiltere) mandası altına girilmesinin kurtuluş yolu olabileceğini savunmuştur.
Bu düşünceye karşı olanlar ise tam bağımsızlığın tek çıkış yolu olduğunu ileri sürmüştür.
Manda Fikri İlk Kez Nerede reddedildi? Erzurum Kongresi
Tarih: 23 Temmuz – 7 Ağustos 1919
Yer: Erzurum
Manda ve himaye fikri, ilk kez resmî ve açık bir şekilde Erzurum Kongresi’nde reddedilmiştir.
Erzurum Kongresi’nin Önemi
Erzurum Kongresi, Doğu Anadolu’daki direniş cemiyetlerinin katılımıyla toplanmış bölgesel bir kongredir. Ancak alınan kararlar yalnızca bölgeyi değil, tüm vatanın geleceğini ilgilendirmiştir.
Kongrede Alınan Kritik Karar
Kongre kararları arasında yer alan en önemli maddelerden biri şudur:
“Vatan bir bütündür, parçalanamaz.”
“Her türlü yabancı işgal ve müdahalesine karşı millet topyekûn kendini savunacaktır.”
“Manda ve himaye kabul olunamaz.”
Bu maddeyle birlikte:
- Türk milletinin yabancı bir devletin yönetimini kabul etmeyeceği
- Bağımsızlığın kesin ve vazgeçilmez olduğu
ilk kez açıkça ilan edilmiştir.
📌 Bu yönüyle Erzurum Kongresi, tam bağımsızlık ilkesinin ilk resmî belgesi niteliğindedir.
Neden Erzurum Kongresi’nde Reddedildi?
Manda fikrinin Erzurum Kongresi’nde reddedilmesinin birkaç temel nedeni vardır:
- Millî bilinç yükselmişti
İşgaller, halkta güçlü bir bağımsızlık duygusu oluşturmuştu. - Mustafa Kemal Paşa’nın liderliği
Mustafa Kemal, daha Samsun’a çıktığı ilk günden itibaren “milletin kaderini yine milletin azim ve kararı kurtaracaktır” düşüncesini savunuyordu. - Doğu Anadolu’nun stratejik önemi
Bölge, Ermeni devleti kurulması tehlikesiyle karşı karşıyaydı ve bu durum millî refleksi güçlendirmişti.
Sivas Kongresi ile Manda Fikrinin Kesin Olarak Kapatılması
Tarih: 4 – 11 Eylül 1919
Her ne kadar manda fikri ilk kez Erzurum Kongresi’nde reddedilmiş olsa da, bu konu Sivas Kongresi’nde kesin ve tartışmasız biçimde kapatılmıştır.
Sivas Kongresi’nde Ne Oldu?
- Kongre ulusal niteliktedir.
- Amerikan mandasını savunan delegelerle uzun tartışmalar yapılmıştır.
- Sonuçta şu karar alınmıştır:
“Manda ve himaye kabul edilemez.”
Bu kararla birlikte:
- Manda fikri tamamen gündemden çıkarılmış,
- Ulusal bağımsızlık, tüm vatan için ortak hedef hâline gelmiştir.
Erzurum ve Sivas Kongrelerinin Karşılaştırılması
| Özellik | Erzurum Kongresi | Sivas Kongresi |
|---|---|---|
| Niteliği | Bölgesel | Ulusal |
| Manda fikri | İlk kez reddedildi | Kesin olarak kapatıldı |
| Lider | Mustafa Kemal Paşa | Mustafa Kemal Paşa |
| Etkisi | İlkesel başlangıç | Ulusal birlik |
Manda fikri, Türk millî mücadelesinde ilk kez Erzurum Kongresi’nde reddedilmiştir.
Bu karar, Türk milletinin:
- Kendi kaderini kendisinin belirleyeceğini,
- Hiçbir yabancı devletin boyunduruğu altına girmeyeceğini,
- Bağımsızlığın vazgeçilmez bir ilke olduğunu
tüm dünyaya ilan etmiştir.
Erzurum Kongresi, bu yönüyle yalnızca bir kongre değil, Türkiye Cumhuriyeti’nin bağımsızlık ruhunun doğduğu yerlerden biridir.
İlginizi Çekebilir:
Soğuk Savaş Kavramını İlk Defa Kullanan Devlet Adamı Kimdir?
